تبلیغات
سوره عشق
امروز:

بار الها!

سپاسگذاری مرا از خودت،درباره آنچه از من منع فرمودی بیشتر از شکرگذاری ام،ازآنچه به من عطا فرموده ای قرارده.

                                                     صحیفه سجادیه/دعای 35

مفهوم شكر نعمت در قرآن و سنت

پس از آنكه انگیزۀ شكرگزاری در انسان ایجاد شد و روحیۀ شكرگزاری تقویت گردید، انسان در زمرۀ شاكران قرار می‌گیرد كه دارای ویژگیهایی می‌باشد، از جمله شكر در برابر نعمتها، صبر در برابر بلا، قناعت به قسمت خدا

برای اینكه روحیّۀ شكرگزاری در انسان تقویت شود و انسان در زمرة شاكرین به حساب آید، می‌توان از راههای گوناگون استفاده كرد كه یكی از آن راهها تفكّر در نعمت‌های خداوند است. اصولاً انگیزه شكرگزاری و گرایش به آن، گاه از اینجا سرچشمه می‌گیرد كه انسان، معرفت كامل نسبت به نعمتها پیدا كند و در نعمتهای الهی تفكّر می‌كند. اگر ما در نعمتهای معنوی یعنی هدایت انبیا و رهنمودهای معصومین ( علیهم‌السلام ) و نزول كتب آسمانی بیندیشیم، آن‌گاه خواهیم دانست، تا چه حد مواهب بر ما عظیم و توان ما به شكر و سپاس او ناچیز است، در اینصورت پی به شناخت منعم می‌بریم پس انگیزه دیگر در روحیۀ شكرگزاری از طریق معرفت نعمت حاصل می‌شود و زمانیكه معرفت پدید آمد، به تبع آن، شناخت و معرفت منعم نیز پدید می‌آید. دیگر از اموری كه باعث ایجاد انگیزه و تقویت روحیۀ شكرگزاری می‌شود، راضی بودن به قضا و قدر الهی است. اگر انسان به نعمتهایی كه دارد راضی و خشنود باشد و آنها را موهبتی از جانب خداوند بداند و درك كند كه خداوند این نعمتها را شایسته او دانسته، در نهایت از خالق عالم و دانا، سپاسگزاری می‌كند و خود را در برابر شكر نعمتهای خداوند عاجز و ناتوان می‌بیند و از خشنودی خداوند خشنود می‌شود.

پس از آنكه انگیزۀ شكرگزاری در انسان ایجاد شد و روحیۀ شكرگزاری تقویت گردید، انسان در زمرۀ شاكران قرار می‌گیرد كه دارای ویژگیهایی می‌باشد، از جمله شكر در برابر نعمتها، صبر در برابر بلا، قناعت به قسمت خدا و ترك حمد و تعظیم غیر خدا. شخص شاكر، به آنچه از خدا به او رسیده قناعت می‌ورزد و چشم طمع به دارایی دیگران ندوخته و عتای خود را در قناعت می‌بیند، چنین شخصی با چنین صفات، هرگز حاضر به ستایش و حمد غیر خدا نمی‌شود، چرا كه مسبب‌الاسباب حقیقی را تنها خدا می‌داند و صاحب تمام دارایی‌ها را نیز خدا می‌بیند، پس تنها در برابر او سر تسلیم فرود می‌آورد و خضوع می‌كند.

همانگونه كه شكر و سپاس نجات دهنده و رساننده انسان به سعادت ابدی و افزونی نعمت در دنیاست، ضد آن یعنی كفران و ناسپاسی، از مهلكات و كشانندة آدمی به شقاوت همیشگی و عقوبت دنیا و سلب نعمتهاست.

در تعریف كفران آمده است كه : كفران نشناختن نعمت از منعم و شاد نبودن به آن و صرف نكردن آن در مصرفی كه منعم به آن راضی است.

بنابراین كسانی‌ كه كفران نعمت می‌كنند از سوی انسانهای دیگر مورد لرزش و عیب‌جویی قرار می‌گیرند و اینگونه افراد دارای ویژگیهایی می‌باشند ا ز جمله اینكه آنان مورد مذمّت قرار گرفته‌اند آنان اشخاص مسرف، پست، دوزخی و می‌باشند، زیرا نعمتهایی را كه خداوند به آنان عطا فرموده است چه نعمتهای مادّی و چه معنوی را كفران نموده‌اند. مثلاً نعمت پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌واله‌وسلّم) و ائمه اطهار (علیهم‌السّلام) خصوصاً امام عصر (عج‌الله‌تعالی‌فرجه الشّریف) مورد كفران قرار گرفته شده‌اند. واقعیّت این است كه اكثر مردم حتی شیعیان و دوستداران ائمه (علیهم‌السلام) با حقوق پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌واله‌وسلّم ) و اهل بیت (علیهم‌السلام)، به طور كامل آشنا نیستند و گاهی اصلاً به ضرورت این نعمت الهی توجّه ندارند، اگر هم موعظه‌ای شنیده و متذكر شوند به زودی آن را فراموش می‌كنند و عنایتی را كه نسبت به امور دنیوی خویش دارند، هیچ گاه در مورد اهل بیت (علیهم‌السلام) ندارند، در حالی كه حقّ ایشان از هر صاحب حقّی بالاتر است.

باید توجّه داشت كه ناسپاسی نعمت، آثار سوء گسترده‌ای از نظر معنوی و مادّی در زندگی انسانها دارد، از یك سو سبب زوال نعمتها می‌شود و از سوی دیگر سبب می‌شود كه انسان از معرفه الله دور بماند و این بزرگترین خسران و زیان است.

حال كه معنای كفران نعمت بر ما معلوم گردید و آثار منفی آن روشن شد، بر هر انسان عاقلی لازم است كه بداند علّت به وجود آمدن كفران نعمت چیست و شخص مبتلای به این صفت ناپسند، چگونه می‌تواند از این بیماری نجات یابد؟

یكی از مواردی كه مانع شكرگزاری، و انگیزه‌ای برای ناسپاسی قرار می‌گیرد این است كه منعم را نشناسیم. عدم این شناخت باعث می‌شود در مقابل عطایا و نعم او بی‌تفاوت باشیم، از روزیهای فراوان این خالق و رازق مهربان استفاده می‌كنیم اما از وجود خدای رحیم و لطیف غافلیم. انسان باید با دیدن نعمت، سعی در شناختن بخشنده آن كرده و حق را در برابر او به جای آورد. انگیزه دیگر ناسپاسی عدم معرفت به ارزش نعمت می‌باشد كه معمولاً چون نعمتها در نظر افراد، حقیر و بی‌ارزش است، این امر سبب ناسپاسی آنها شده است. در صورتی كه اگر انسان فكر كند، درمی‌یابد هر نعمتی كه به دست او می‌رسد، صدها نفر به طور مستقیم و غیرمستقیم در تهیه آن مؤثر بوده‌اند و اینجاست كه باید از اعماق جان، خدا را شكر كند.

بنابراین پی بردن به اسرار آفرینش در اثر تفكّر و مطالعه، باعث خضوع و خشوع بنده در مقابل خالق مطلق هستی می‌شود و این كرنش و خضوع بهترین نوع سپاس و قدردانی از خداوند متعال است.

دیگر از انگیزه ناسپاسی این است كه انسانها خود را سزاوار نعمت خداوند می‌دانند، مثل این كه از خدا طلبی دارند، در حالی كه آنچه خدا به بنده عطا می‌كند، عین تفضّل و ترّحم است و كسی به عمل و عبادت، استحقاق نعمت پیدا نمی‌كند. ریشه این كفران نعمت، غرور است و غرور نیز غالباً ناشی از عدم شناخت و جهل به قدر و منزلت انسان در پیشگاه خداست. بنابراین انسان نباید به عبادت و اعمال خود مغرور شود و خود را سزاوار نعمتهای الهی بداند، بلكه باید به این مطلب توجه داشته باشد كه اگر تمام عمر شكر خداوند كند، حتی قادر نخواهد بود، شكرگزار جز كوچكی از نعمتهای خداوند باشد.

فراوانی نعمت و ارزانی نعمتها، یكی دیگر از انگیزه‌‌های ناسپاسی است. بعضی انسانها در اثر نزول نعمتهای الهی از هر طرف، دچار غفلت گشته، به آن نعمتها مشغول می‌شوند و از شكر عطا كنندة آن باز می‌مانند. آیات و مثلهای قرآنی، برای ما انسانها درسی است كه خداوند و نعمتهای مادّی و معنوی او را سپاس گوییم و در هر حال شكر نعمتش را بجا آوریم.

دیگر از انگیزه ناسپاسی این است كه انسان معمولاً خود را با كسانی كه از نظر دنیوی بالاتر از او هستند مقایسه می‌كند، و در نتیجة این مقایسه، زندگی و نعمتهایی كه خداوند به او عطا كرده، در نظرش پست و حقیر جلوه می‌كند، و در نهایت به كفران نعمت مبتلا می‌شود، و همیشه از خدای خود، گله‌ها و نزاعهایی دارد.

بنابراین انسان باید در امور دنیوی به پایین‌تر از خود نگاه كند و در امور دینی به بالاتر از خویش نگاه كند، در اینصورت روح شكرگزاری در او تقویت می‌شود.

در پایان باید گفت كه انسانها باید خود را به این حسنه اخلاقی ملزم كرده و در جهت آن تلاش نمایند و كفران نعمت را از خود دور كنند تا سعادت دنیا و آخرت را شامل حال خود گردانند. والسلام.




امار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :